Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-02-16T11:45:26.289081+00:00

Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар: Рут

Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар: Рут

1. Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

1. Картаяр - Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

1. СИФТЕ ГАФ

1. Рут

Рут

Эстер

Юнус пайгъамбар

Библиядин таржумайрин институт

Москва

2010

Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар
лезги чӀалал

Таржумачи: Арбен Къардаш

Редактор: Седакъет Керимова

Чна Квевай ктабдикай Куь фикирарни веревирдер
агъадихъ галай адресдиз ракъурун тӀалабзава:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-158-3

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

СИФТЕ ГАФ

СИФТЕ ГАФ

Играми кӀелзавайди,

Куь вилик Къадим Икьрардик акатзавай Рутан, Эстеран ва Юнус пайгъамбардин ктабар ква. Къадим Икьрар, месигьдарриз адет хьанвайвал, чувуд халкьдин пак каламдиз лугьузвайди я. Къадим Икьрар гьар жуьре авторри кхьенвай 39 ктабдикай ибарат хьанва. ЧӀехи пай чувуд чӀалал кхьенва. Бязи паяр 3000 йис идалай вилик кхьенвайбур я. Къадим Икьрардик тарих, къанун, шиират, арифдаррин насигьатар ва къвезвай девирдикай веревирдер авай ктабар акатзава. Ихьтин жуьреба-жуьревилиз килиг тавуна, и ктабриз уртах са тема ава: чувуд халкьдихъ галаз авай рафтарвиле Аллагьди ийизвай гьерекатар. Адан мурад вири халкьариз нуьсрет гун ва инсанри имандалди ва табийвилелди жаваб гун я. Къадим Икьрарди ЦӀийи Икьрардихъ галаз санал Ктабрин ктаб тир Библия тешкилзава. Ам дуьньяда асиррай асирралди виридалайни гзаф кӀелай ва кӀелзамай ктаб яз ама.

Библиядин таржумайрин институтди чеб ЦӀийи Икьрардик акатзавай ктабар тир Маркалай ва Лукадилай атай Шад Хабарар, МатӀаялай атай Шад Хабардай чӀук ва Илчийрин Крар чапдай акъуднава. Идалайни гъейри, Библиядиз талукь гьикаяяр авай ва гьар са гьикая кьилдин дигай гзаф рангарин шикилдалди чӀагурнавай «Библиядин шикилар» ктабни акъуднава. И ктаб гьам аялриз, гьамни чӀехибуруз Библиядин вакъиайрихъ галаз таниш жедай хъсан такьат я.

И изданиеда гьатнавай пуд ктаб акьван чӀехибур туш. Абур Библиядин ктабрин арадай вилив техвей хьтин къекъуьнар авай сюжетрин хцивилелди хкатна аквазва. Абур Библиядин таржумайрин институтди Къадим Икьрардай лезги чӀалаз элкъуьрнавай сифтегьан ктабар я. Абуру чи эрадал агакьдалди XI-асирдилай V-асирдалди чувудрин тарихдин жуьреба-жуьре пуд девир къалурзава. «Рут» ва «Эстер» ктабар Библиядин ктабрин арадай а кардалди хкатна аквазва хьи, абура къалурнавай вакъиайра кьилин роль къугъвазвайди дишегьли я. Таржума редактордин кӀвалахдин жигьетдай мукьуфдивди гъилелай-тупӀалай авунва, чувудрин оригиналдихъ галаз гекъигнава.

Библиядин таржумайрин институтди Рутан, Эстеран ва Юнус пайгъамбардин ктабар лезги чӀалаз таржума авунин карда иштиракай таржумачидиз, редакторриз ва гьакӀни и ктаб чапдай акъудуник къуьн кутур ксариз сагърай лугьузва. Лезги кӀелзавайдавай вичин дидед чӀалал Библиядин и ктабар кӀелиз хьунал чун шад я. Чна умудзава хьи, адаз и ктабрай неинки ажаиб вакъиаяр ва гуьзел шиирар, гьакӀни Аллагьдинни инсанрин рафтарвиликай дерин гьакъикъат жагъида.

Чна Квевай ктабдикай Куь фикирарни веревирдер агъадихъ галай адресдиз ракъурун тӀалабзава: Институт Перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт. а/я 360.

Библиядин таржумайрин институт

Рут

Рут

1. Гьахьун

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Гьахьун

Рут

Гьахьун

«Рут» ктаб чувуд халкьдин яргъал дегьзамандикай я. Ана къалурнавай вакъиайра иштиракзавай ксарин арада гьалтзавайбур, адет яз, тарихдин кьисайра гьалтдай ксар – пачагьар, сердерар, пайгъамбарар туш. Ана кьилдин къуватлу гьукумат авачир девирда ва гьар са инсанди чан аламукьун патал чӀехи жафа чӀугун лазим къвезвай заманда чпин зегьметдалди яшамиш жезвай адетдин инсанри иштиракзава. Чи эрадал къведалди кьвед лагьай агъзур йисан эхирда чувудрин уьмуьр гьа ихьтинди тир. Кашак, къунши халкьарин чапхунвилерик акатуникай чеб хуьдай са мумкинвални абуруз авачир.

Чувуддик гъуьлуьк хьайи, амма вич чувудрикай тушир Рут тӀвар алай жегьил дишегьлиди, гьа вахтарин къайдайриз аксивал авун яз, гъуьл кьейидалай кьулухъ вичин къаридихъ галаз амукьун кьетӀзава. Им, гьи патахъай килигайтӀани, адетдинди тушир кам тир. Сад лагьайди, а чӀавуз хендедаяр чпин къарийрихъ галаз амукьдай адет авачир. Кьвед лагьайди, Рутан къари яшамиш хьайи чилел гзаф къати каш авай. Пуд лагьайди, Рут, миллетдал гьалтайла, маабви тир. Маабвияр, лагьайтӀа, чувудрин душманар язвай. Ихьтин викӀегь камунилай гуьгъуьниз Рутан кьисмет вилив техвей жуьреда дегиш жезва. Эхирни адакай чи эрадал къведалди XI-асирда чувудрин вири тайифаяр вичин гьукумдик сад авур ва вичин къуватлу пачагьлугъ арадал гъайи чувуд пачагьдин чӀехи баде хьана.

1

Рута вичин къари гадарзавач

1^1Исраил гьакимри идара ийизвай йикъара уьлкведа каш гьатна. Ягьудиядин Бетлегьемдай тир са кас вичин пабни кьве хва галаз Маабдин чилерал яшамиш жез фена. 2А касдин тӀвар Элимелек, адан папан тӀвар Наъми, адан рухвайрин тӀварарни Махлан ва Килиан тир; абур Ягьудиядин Бетлегьемда авай эфратайрин тухумдай тир. Абур Маабдин чилерал атана, гьана амукьнай. 3Наъмидин гъуьл Элимелек кьена. Наъми вичин кьве хва галаз амукьна. 4Рухвайри чпиз маабви папар гъана, абурукай садан тӀвар Арфа, муькуьдан тӀварни Рут тир. Абур ана са цӀуд йисуз кьван яшамиш хьайидалай 5гуьгъуьниз Наъмидин кьве хвани Махланни Килиан кьена; Наъми рухваярни гъуьл амачиз амукьна. 6Ада вичин сусарни галаз Маабдин чилерилай туна, элкъвена хъфин кьетӀна, вучиз лагьайтӀа Маабдин чилерал адаз Реббиди Вичин халкьдал кьил чӀугуна ва адаз фу гана лагьай ван хьана. 7Наъми вич яшамиш жезвай чкадай экъечӀна, адахъ галаз кьве свасни хъфена. Ягьудиядин чилел хкведай рехъ кьуна физвайла, 8Наъмиди вичин сусариз лагьана: «Куьн гьар сад жуван дидедин кӀвализ ахлад. Куьн зи кьейибурухъ галазни захъ галаз гьикьван хъсандиз рекье фенатӀа, къуй Реббидини квез гьакьван хъсанвал авурай. 9Къуй Реббиди квез гьар садаз жуван гъуьлуьн кӀвале ферикъат чка жагъидайвал авурай!» Ада сусариз теменар гана, амма абур къагьардалди шехьна. 10Абуру лагьана: «Ваъ, чун вахъ галаз ви халкь авай чкадиз хкведа». 11Амма Наъмиди лагьана: «Ахлад, зи рушар; куьне захъ галаз хтана вучда? Захъ мад рухваяр авач кьван, абурукай квез гъуьлер жедайвал. 12Ахлад, зи рушар, хъвач; вучиз лагьайтӀа зун гъуьлуьз хъфин патал кьуьзуь я. Эгер за „захъ гьахьтин умуд ава“ лагьайтӀани, гьатта къенин йифиз зун гъуьлуьхъ галаз хьана, ахпа рухваяр хайитӀани, 13мегер абур чӀехи жедалди квез акъвазиз кӀанзавани? Квевай гьакьван гежел вегьена, гъуьлуьз техъфена акъвазиз жедани? Ваъ, зи рушар, куь дердини зун акӀажарзава; вучиз лагьайтӀа зун Аллагьдин гъили янава». 14Абур мад къагьардалди шехьна. Ахпа Арфа вичин къаридихъ галаз чара хьана, Рут амукьна. 15Наъмиди Рутаз лагьана: «Ингье, ви кьелитӀ вичин халкьдин, вичин аллагьрин патав хъфена; ви кьелитӀдин гуьгъуьналлаз жувни ахлад»+. 16Амма Рута лагьана: «Вун туна, хъфиниз зун мажбур ийимир; амма, вун гьиниз фейитӀа, зунни гьаниз фида, вун гьина яшамиш хьайитӀа, зунни гьана яшамиш жеда; ви халкь зи халкь я, ви Аллагь зи Аллагь я; 17Вун гьина кьейитӀа, зунни гьана рекьида ва гьана кучудни ийида. ГьакӀ тахьайтӀа, Аллагь заз къалум хьурай; анжах тек са ажалди зун вахъ галаз чара ийида».

Бетлегьемдиз хтун

18Наъмиди, вичихъ галаз хтун Рута кӀевелай кьетӀнавайди акурла, ам чӀалал гъунар акъвазарна. 19Гьа икӀ, абур кьведни Бетлегьемдал кьван хтана. Бетлегьемдиз гьахьайла, вири шегьердик гьерекат акатна, инсанри хабар кьаз хьана: «Им Наъми яз тахьуй гьа?» 20Наъмиди абуруз лагьана: «Заз Наъми[*] лугьумир, заз Мара[*] лагь, вучиз лагьайтӀа заз къудратлу Вири Вичин Гъилевайда чӀехи хажалат ганва. 21Зун инай гьал-агьвал аваз фенай, амма Реббиди зун кьулухъди ичӀи гъил гваз хкана. Заз Наъми лугьумир, Ребби заз акси хьанва, Вири Вичин Гъилевайда заз туькьуьлвилер ракъурнава». 22Гьа икӀ, Маабдин чилерилай атанвай Рутни галаз, Наъми мух гуьдай йикъарин сифте кьилера Бетлегьемдиз хтана.

2

Баазан къайгъударвал

2^1Наъмидихъ гъуьлуьн патай са мукьва-кьили авай, ам вилик-кьилик квай кас тир, вич Элимелекан тухумдай яз, адан тӀвар Бааз тир+. 2Маабви Рута Наъмидиз лагьана: «Къала зун са никӀиз фин, белки, кьисмет хьайи са регьимлуда тур мухан кьилер кӀватӀ хъийин за». Наъмиди лагьана: «Алад, чан руш». 3Рут фена агакьайла, ада гвен гуьзвайбурун гуьгъуьналлаз кьилер кӀватӀиз хьана. НикӀин и пад Элимелекан тухумдай тир Баазанди яз хьана. 4Ингье, Бетлегьемдай Бааз атана гвен гуьзвайбуруз лагьана: «Ребби квез куьмек хьурай!» Абуру адаз лагьана: «Реббиди вазни бахтар гурай!» 5Бааза гвен гуьзвай итимрин кьилел акъвазарнавай касдиз жузуна: «И жегьил дишегьли нинди я?» 6Гвен гуьзвайбурун кьилел акъвазарнавайда жаваб гана лагьана: «И жегьил дишегьли маабви я, ам Наъмидихъ галаз Маабдин чилерилай хтанвайди я. 7А дишегьли, „за гвен гуьзвайбурун гуьгъуьналлаз цуьлерин арайрай мухан кьилер кӀватӀ хъийин ман“ лагьана, атана, пакамалай икьван чӀавалди гьа ина ава; исятда ам кумадик са тӀимил ял ягъиз фенва». 8Бааза Рутаз лагьана: «Яб це, чан руш, кьилер кӀватӀиз маса никӀел фимир, я инайни хъфимир, анжах ина зи къаравушрихъ галаз амукь; 9Къуй ви вилик абуру гуьзвай ник хьурай, вун гьабурун гуьгъуьнаваз алад. Ингье, за зи лукӀариз вак кягъ тавун буйругънава. Яд кӀан хьайила, къапарин патав фена, зи лукӀари гьинай яд къачузватӀа, гьанай хъухъ». 10Рута метӀерал акъвазна, икрамна, Баазаз лагьана: «Зун маса чилерилай атанвайди ятӀани, вуна зун хъсандиз кьабулна. Ви патай за жуваз ихьтин хъсанвал квелди къазанмишна?» 11Бааза адаз жаваб гана, лагьана: «Ви итим кьейила, вун ви къаридив гьикӀ эгечӀнатӀа заз ван хьана, вун, ви буба туна, диде туна, ватан туна, ваз течидай халкьдик акахьна. 12Къуй Реббиди ваз и кардай регьимвал авурай! Вун Вичин луварик ферикъат жез кӀанз атанвай Реббидин, Исраилдин Аллагьдин патай ваз ацӀай пай гурай!» 13Рута лагьана: «Къуй зун ви вилик регьимдик кваз хьурай, я агъа! Вуна заз сабур гана. Зун ви гьич са лукӀракни квайди туштӀани, вун зи рикӀикай хабар кьуна захъ галаз рахана». 14Фу недай чӀав хьайила, Бааза адаз лагьана: «Инал ша, фу неъ, жуван фан кӀус цурудик кягъа». Рут гвен гуьзвайбурун патав ацукьна. Бааза адаз калар гана; Рут тӀуьна тух хьана; калар амукьни авуна. 15Рут мад кьилер кӀватӀун патал къарагъна. Бааза вичин лукӀариз буйругъ яз лагьана: «Къуй ада цуьлерин арайрайни кӀватӀрай, адан хатур хамир+. 16Цуьлерикайни кьилер хкудиз ая, гьабурни адаз тур, къуй ада вичиз кӀватӀрай, адаз экъуьгъмир».

Рутан къариди чпин крар Аллагьди къилиз акъудзавайди кьатӀузва

17Гьа икӀ няни жедалди Рута мухан кьилер кӀватӀиз хьана, кӀватӀайбур гатана, са эфа[*] кьван мух хьана. 18Мухни къахчуна, ам шегьердиз хъфейила, къаридиз Рута кӀватӀнавай мух акуна. Рута, къвалакай хкудна, вичи тӀуьр калрикай амукьай пай къаридиз гана. 19Къариди адаз лагьана: «Вуна кьилер гьинай кӀватӀна, гьина кӀвалахна? Вун кьабулайдаз бахтар гурай!» Рута къаридиз нин никӀе кӀвалахнатӀа малумарна лагьана: «За къе кӀвалахай никӀин иесидин тӀвар Бааз я». 20Наъмиди вичин сусаз лагьана: «Вичин регьимдикай я чан алайбурни, я кьейибурни хкуд тавур адалай Ребби рази хьурай!» Наъмиди Рутаз лагьана: «А кас чи мукьвади я; ам чи мирес я». 21Маабви Рута лагьана: «Ада заз „гвен гвена куьтягь жедалди зи лукӀарихъ галаз хьухь“ лагьана». 22Наъмиди вичин свас Рутаз лагьана: «ГьакӀ хъсан я, чан руш, вун адан къаравушрихъ галаз жеда, маса никӀел фин хьана ви намусдик хкуьрдайвал жедач». 23Гьа икӀ, ам Баазан къаравушрихъ галаз хьана, мухан гвенни къуьлуьн гвен куьтягь жедалди ам кьилер кӀватӀиз ва къаридихъ галаз яшамиш жез хьана.

3

Рутан тӀалабун

3^1Садра Рутан къари Наъмиди сусаз лагьана: «Чан руш, ваз хъсан жедайвал, далу ядай са кас авай чка жагъуриз жедачни? 2Ангье, вун вичин къаравушрихъ галаз хьайи чи мукьва-кьили Бааз. Къе йифиз ада ратӀал мух гарал вегьидайвал я. 3Чин-гъил чуьхуьх, атир ягъа, жувал гуьрчег парталар алукӀ ва ратӀал алад, амма Бааза тӀуьна-хъвана куьтягьдалди жув адаз къалурмир. 4Ам къаткудай чӀавуз, гьи чкадал ксудатӀа, чира; гьа чӀавуз фена, адан кӀвачерилай яргъан алудна, гьанал къаткук. Вуна вуч ийидатӀа, ада ваз лугьуда». 5Рута къаридиз лагьана: «За вири вуна лагьайвал ийида». 6Ада, ратӀал фена, къариди вичиз вуч авун буйругънатӀа, вири гьакӀ авуна. 7Бааза тӀуьна, хъвана, вичин рикӀ шадарна, фена цуьлерин таядин къвалав ксун патал ярх хьана. Рутни вич таквадайвал фена, яргъан алудна, адан кӀвачеривай ярх хьана. 8Йифен кьулариз Бааз къудгъун хьана, ада кьил хкажна. КилигайтӀа, адан кӀвачеривай са дишегьли ярх хьанва. 9Бааза адаз лагьана: «Вун вуж я?» Дишегьлиди жаваб гана: «Зун Рут я, ви лукӀ; ви лувакай жуван лукӀраз далда ая, вучиз лагьайтӀа вун мирес я зи». 10Бааза лагьана: «Ваз Реббиди бахт гурай, чан руш! И ви эхиримжи кар вуна виликандалайни хъсандиз авуна, вучиз лагьайтӀа вун я кесиб, я девлетлу жегьил итимрихъ къекъвез фенач. 11Гьа икӀ, чан руш, кичӀе жемир; вуна вуч лагьайтӀани, за гьам ийида, вучиз лагьайтӀа вири зи халкьдиз вун эдеблу дишегьли тирди чизва. 12Зун ви мирес хьун гьакъикъат ятӀани, амма ваз залайни талукь мирес ава. 13И йиф гьа инал акъуд хъия; пака ада вахъ галаз алакъалу везифаяр тамамарайтӀа, хъсан я; къуй ада гьакӀ авурай; эгер кьабулиз кӀан тахьайтӀа, вун за кьабулда. Чи кьилел Ребби ала! Пакама жедалди ксус». 14Рут пакама жедалди адан кӀвачерив ксана, ам чеб сад садаз таквадайвал, экв тахьанмаз фад къарагъна. Бааза лагьана: «Дишегьли ратӀал атай чӀал садазни чир тахьурай». 15Ада Рутаз мад лагьана: «Къала кван вал алай шаршав инихъ ая, ам ахъайна яхъ». Рута шаршав ахъайна кьуна, Бааза адаз ругуд уьлчме мух гана, мух адан кӀулал эцигна, вич шегьердиз фена. 16Рут вичин къаридин патав хтана. Къариди адаз лагьана: «ГьикӀ хьана, чан руш?» Рута вичиз а касди вуч авунатӀа вири къаридиз ахъайна. 17Ва лагьана: «И ругуд уьлчме мух заз гьада гана ва лагьана: „Жуван къаридин патав ичӀи гъиливди хъфимир“». 18Къариди лагьана: «И кар квелди куьтягь жедатӀа чир жедалди акъваз, чан руш; вучиз лагьайтӀа а кас, къе гъилевай кар куьтягь тавунмаз, секин жедач».

4

Къаридин бахт

4^1Гьа чӀавуз Бааз шегьердин варарив фена гьанал ацукьнавай. Вичикай ратӀал Бааз рахай муькуь мирес адан патавай алатна физвай. Бааза адаз лагьана: «Ша, дуст-кас, инал ацукь». Ам атана ацукьна. 2Бааза шегьердин агъсакъалрикай цӀуд касдиз эверна лагьана: «Инал ацукь». Абур ацукьна. 3Бааза миресдиз лагьана: «Маабдин чилерилай хтанвай Наъмиди чи стха Элимелеказ талукь чил маса гузва. 4За ви япара цун кьетӀна: инал ацукьнавайбур, зи халкьдин агъсакъалар алай чкадал а чил къачу. Къачуз кӀанзаватӀа, къачу; къачуз кӀанзавачтӀа, лагь, заз чир хьурай; вучиз лагьайтӀа валай гъейри къачудай талукь мирес авач, зун валай гуьгъуьниз я». А касди лагьана: «За къачузва»+. 5Бааза лагьана: «Вуна Наъмидивай чил къачудайла, кьейидан паб маабви Рутал эвленмиш хьун герек жезва, аял хьайила, чил гьадаз хъжеда ва кьейидан тӀвар кӀвачел ахкьалтда»+. 6Талукь миресди лагьана: «Жуван мулк чукӀур тавун патал, завай Рут къахчуз жедач; ам жува къахчу, вучиз лагьайтӀа завай жезвач». 7Эвелдай Исраилда чил къачудайла ва я дегишардайла, кар тестикьарун патал ихьтин адет авай: сада вичин кӀвачин къаб алудна муькуьдаз гудай+. 8Талукь миресди Баазаз лагьана: «Жува къачу». Ада вичин кӀвачелай алудна. 9Бааза агъсакъалризни вири халкьдиз лагьана: «За Наъмидивай Элимелеканни, Килиананни, Махланан вири чилер къачузвайвилин шагьидар гила куьн я. 10Мулк кьейидан хизандин кӀвачихъ галамукьун патал ва адан тӀвар адан стхайрин арадани ам хайи шегьердани рикӀел хьун патал, за гьакӀни Махланан хендеда маабви Рутни жуван пабвиле къахчузва; куьн къе и кардин шагьидар я»+. 11Варарив гвай вири халкьди ва агъсакъалри лагьана: «Чун шагьидар я; къуй Реббиди ви кӀвализ гьахьзавай паб Исраилдин рухваяр хайи Рахилни Леа[*] хьтинди авурай; Эфратада вахъ девлетар хьурай; Бетлегьемдани ви тӀвар машгьур хьурай;+
12Реббиди ваз и жегьил дишегьлидикай гудай несилди ви хизан Тамара Ягьудаз хайи Пересан хизан хьтинди авурай!»+

Рутакай Давуд пачагьдин чӀехи диде жезва

13Бааза Рут къахчуна, адакай Баазан паб хьана. Абур санал хьана, Реббиди гана Рут кӀвачел залан хьана, ада хва хана+. 14Дишегьлийри Наъмидиз лугьуз хьана: «Шукур хьурай Реббидиз, вун мирес-варис амачиз тун тавур! Къуй адан тӀвар Исраилда машгьур хьурай! 15Адакай ваз экв аквада ва ваз кьуьзуь кьилихъди адакай даях жеда, вучиз лагьайтӀа ваз ам вун кӀанзавай, ирид хцелайни хъсан суса хана». 16Наъмиди а аял къачуна, къужахда кьуна хвена, адаз тербия гуз хьана. 17Къуншийри аялдиз тӀвар гана абуру лугьузвай: «Наъмидиз хва хьанва», адал Абид тӀвар эцигна. Ам Давуд пачагьдин буба Ишаян буба тир. 18•Ингье Пересан тухум: Пересалай Гьесран хьана;+
19Гьесраналай Рам хьана; Рамалай Аминадаб хьана; 20Аминадабалай Нахшун хьана; Нахшуналай Салман хьана;+
21Салманалай Бааз хьана; Баазалай Абид хьана; 22Абидалай Ишай хьана; Ишаялай Давуд пачагь хьана.

* 1:20 Наъми – чувуд чӀалалди «бахтлу».

* 1:20 Мара – чувуд чӀалалди «туькьуьл». Вичиз Аллагьди туькьуьлвилер гайивиляй Наъмиди вичиз икӀ лугьун тӀалабзава.

* 2:17 Са эфа – 20 килодиз барабар я.

* 4:11 Рахилни Леа Исраилдин бине кутур Якьубан папар тир.

+ 1:15 Кьрм. 21:29
+ 2:1 Лв. 19:9, ККъ. 24:19
+ 2:15 Лв. 19:10, Лв. 23:22, ККъ. 24:19
+ 4:4 Лв. 25:25, Кьрм. 27:11,
+ 4:5 ККъ. 25:5
+ 4:7 ККъ. 25:9
+ 4:10 ККъ. 25:6
+ 4:11 Хьн. 29:31, Рт. 1:2
+ 4:12 Хьн. 38:27-29,
+ 4:13 Хьн. 29:31
• 4:18 МатӀ. 1:3-6
+ 4:18 Хьн. 38:29
+ 4:20 Кьрм. 1:7

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=LEZ

Картаяр - Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

Картаяр - Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

1. Рутан ктабда къалурнавай чкаяр

2. Ашуррин империя

3. Персерин империя

Рутан ктабда къалурнавай чкаяр

Ашуррин империя

Персерин империя

Table of Contents

- Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар: Рут

- Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

- СИФТЕ ГАФ

- Рут

- Гьахьун
- 1
- 2
- 3
- 4

- Картаяр - Рут, Эстер, Юнус пайгъамбар

- Рутан ктабда къалурнавай чкаяр
- Ашуррин империя
- Персерин империя